Begrippenlijst
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y ZA
- Algemene Financiële Beschouwingen (afb)
- Enkele weken na Prinsjesdag worden de financiële aspecten van de Rijksbegroting in de Tweede Kamer besproken. De minister van Financiën debatteert dan met de financiële woordvoerders van de diverse politieke partijen.
- Algemene Politieke Beschouwingen (apb)
- Meestal begint de dag na Prinsjesdag de parlementaire behandeling van de rijksbegroting en de Miljoenennota. Er wordt tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen over de grote lijnen gesproken. Tijdens deze debatten voert de minister-president namens de regering het woord.
- Algemene Rekenkamer
- De Algemene Rekenkamer controleert, onafhankelijk van de regering, of het Rijk geld uitgeeft en beleid uitvoert zoals het de bedoeling was. Op Verantwoordingsdag publiceert de Algemene Rekenkamer haar verslag van de controles op de departementale jaarverslagen. Het commentaar van de Rekenkamer wordt tegelijk met de jaarverslagen in de Tweede Kamer gepresenteerd door de president van de Algemene Rekenkamer. Zij legt in haar toespraak vooral de nadruk op de aspecten die zijn verbeterd of voor verbetering in aanmerking komen.
B
- Begrotingsbeleid
- Aan het begin van een kabinetsperiode maakt een kabinet afspraken over de begroting en het begrotingstekort. Ook spreekt het kabinet af waaraan geld wordt uitgegeven en hoe het benodigde geld daarvoor binnenkomt.
- Begrotingsevenwicht
- Er is sprake van begrotingsevenwicht als de inkomsten en de uitgaven in balans zijn.
- Begrotingsproces
- Het begrotingsproces is het gehele traject dat de rijksbegroting en de Miljoenennota volgen van voorbereiding, via presentatie op de derde dinsdag van september, behandeling, uitvoering en controle tot aan Verantwoordingsdag op de derde woensdag in mei.
- Begrotingsregels
- Begrotingsregels zijn de spelregels bij de uitvoering van het begrotingsbeleid. Er zijn regels ter voorkoming van overschrijdingen van de vastgestelde uitgaven, regels om overschrijdingen te signaleren en dus tijdig te melden aan de minister van Financiën en de ministerraad. En er zijn regels ter compensatie van overschrijdingen. Iedere tegenvaller moet in principe gecompenseerd worden binnen het ministerie of de sector waar de tegenvaller zich voordoet.
- Begrotingstekort
- Er is sprake van een tekort op de begroting als de inkomsten lager zijn dan de uitgaven. Het tekort op de begroting wordt meestal uitgedrukt in een percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP), omdat zo internationale vergelijking van gegevens over overheidsfinanciën beter mogelijk is. Sinds Nederland deel uitmaakt van de Economische en Monetaire Unie (EMU) wordt voor voor het tekort of overschot op de begroting (het saldo) alleen nog het begrip EMU-saldo gehanteerd.
- Belastingplan
- Elk jaar wordt op Prinsjesdag het Belastingplan aan de voorzitter van de Tweede Kamer aangeboden, tegelijk met de begrotingswetsvoorstellen en de Miljoenennota. Het Belastingplan is een fiscaal wetsvoorstel, dat voor een belangrijk deel de wijzigingen van premies en belastingen regelt.
- Bruto Binnenlands Product (BBP)
- Het Bruto Binnenlands Product is het totaal van wat in Nederland wordt geproduceerd aan goederen en diensten.
C
- Centraal Planbureau (CPB)
- Het Centraal Planbureau (CPB) is een onderdeel van het Nederlandse ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en maakt economische prognoses en analyses. Als onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (dus geen zelfstandig bestuursorgaan, zoals bijvoorbeeld het Centraal Bureau voor de Statistiek) heeft het CPB toegang tot vertrouwelijke beleidsinformatie en kan dus een oordeel geven over de beleidsmaatregelen die in het kabinet worden overwogen. Tegelijkertijd zorgt de onafhankelijke status van het Bureau voor het vertrouwen dat de andere ministeries in zijn oordeel hebben.
- Centraal Planbureau (cpb)
- Het Centraal Planbureau (CPB) is een onderdeel van het Nederlandse ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en maakt economische prognoses en analyses. Als onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (dus geen zelfstandig bestuursorgaan, zoals bijvoorbeeld het Centraal Bureau voor de Statistiek) heeft het CPB toegang tot vertrouwelijke beleidsinformatie en kan dus een oordeel geven over de beleidsmaatregelen die in het kabinet worden overwogen. Tegelijkertijd zorgt de onafhankelijke status van het Bureau voor het vertrouwen dat de andere ministeries in zijn oordeel hebben.
- Collectieve sector
- Met de collectieve sector wordt de overheidssector en de sociale verzekeringssector bedoeld. De uitgaven van de overheid worden grotendeels betaald uit belastingen. De uitgaven voor sociale zekerheid worden voor het grootste deel gefinancierd uit de opbrengst van premies (bijvoorbeeld AOW-premies en WW-premies).
D
- Derde dinsdag van september
- Op de derde dinsdag van september is het Prinsjesdag. Sinds het ontstaan van Nederland als koninkrijk in 1815 is er jaarlijks een officiële opening van het werkjaar van de Staten-Generaal (Tweede en Eerste Kamer). Eerst was dat op de eerste maandag in november, later de derde maandag in oktober. In 1848 werd dat vervroegd naar de derde maandag in september.
- Derde woensdag van mei
- Op de derde woensdag van mei is het Verantwoordingsdag. op Verantwoordingsdag legt het kabinet verantwoording af over de financiën, de gelden en het gevoerde beleid. Om meer belang te hechten aan Verantwoordingsdag is gekozen voor een jaarlijks vaste dag voor de aanbieding van de stukken. Dat het de "derde woensdag" is geworden heeft te maken met de traditie van Prinsjesdag, die altijd op de derde dinsdag in september is.
E
- EMU Economische en Monetaire Unie
- De Economische en Monetaire Unie ging van start op 1 januari 1999. Sinds die datum is de euro de officiële munt, en is er sprake van een gemeenschappelijk monetair beleid in de eurolanden.
- EMU-saldo
- Sinds de start van de Economische en Monetaire Unie (EMU) worden voor de overheidsschuld en het begrotingssaldo (tekort/overschot) definities gebruikt die binnen de gehele EMU dezelfde zijn. We spreken sindsdien over EMU-schuld en EMU-saldo. Het EMU-saldo is het verschil tussen de inkomsten en de uitgaven van de overheid (het Rijk, de Sociale Zekerheid, de Zorg, de lagere overheden en ZBO's) in een bepaald jaar.
- EMU-schuld
- De EMU-schuld van een land is het totaal van alle uitstaande leningen die de overheid (het Rijk, de Sociale Zekerheid, de Zorg en de lagere overheden) van dat land heeft op een bepaald moment. De EMU-schuld wordt aangeduid in een percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP): de zogenaamde EMU-schuldquote. Zo kan een goede vergelijking worden gemaakt tussen landen onderling. Een schuld van ruim 200 miljard euro is een grotere last voor een land waar 400 miljard euro in een jaar geproduceerd wordt dan voor een land waarvan het BBP 800 miljard bedraagt.
- Eerste Kamer
- De Eerste Kamer vormt samen met de Tweede Kamer de Staten-Generaal. De Eerste Kamer heeft 75 zetels en wordt gekozen door de leden van de Provinciale Staten. Eén dag in de week (op dinsdag) komen de leden van de Eerste Kamer bijeen om wetsontwerpen te bespreken die door de Tweede Kamer zijn aangenomen. Hierbij wordt vooral gelet op de technische kanten van het voorstel: de deugdelijkheid van de wet en de samenhang met andere wetten. De Eerste Kamer kan een wetsvoorstel goed- of afkeuren.
F
- Financieel Jaarverslag van het Rijk (FJR)
- De Rijksoverheid maakt net als ieder groot bedrijf na afloop van ieder jaar een jaarverslag. Het Financieel Jaarverslag van het Rijk (FJR) laat de resultaten van het begrotingsjaar zien. De jaarverslagen van alle ministeries samen vormen het rijksjaarverslag. Het FJR is een toelichting op dat rijksjaarverslag, net zoals de Miljoenennota een toelichting is op de rijksbegroting. Het verslag blikt terug op het gevoerde begrotingsbeleid van het kabinet en gaat onder andere in op meevallende of tegenvallende ontwikkelingen in de uitgaven en inkomsten van het Rijk. Het FJR geeft ook aan of de boeken met een positief of negatief saldo gesloten worden en of dat afwijkt van de verwachtingen die men hierover had in de Miljoenennota anderhalf jaar eerder.
I
- Inkomsten
- Belastingen zijn verreweg de belangrijkste inkomsten van het Rijk. Andere inkomsten zijn vooral aardgasbaten en daarnaast ook nog opbrengsten/winsten uit staatsdeelnemingen in bedrijven, opbrengsten uit de sterreclames en boetes.
J
- Jaarverslag
- Na afloop van een begrotingsjaar maakt ieder ministerie een zogeheten jaarverslag op. Het jaarverslag is het spiegelbeeld van de begroting. Hierin staat per begrotingsartikel in hoeverre men werkelijk het gestelde beleidsdoel heeft bereikt, welke prestaties er geleverd zijn, welke activiteiten zijn ondernomen en wat dat gekost heeft.
M
- Macro Economische Verkenning (MEV)
- De Macro Economische Verkenning (MEV) is een publicatie van het Centraal Planbureau (CPB), die jaarlijks op Prinsjesdag uitkomt. Naast een analyse van de Nederlandse economie, bevat de MEV een voorspelling over de ontwikkeling van de economie in het komende jaar. Ook voorspelt het CPB in de MEV de invloed van het voorgestelde kabinetsbeleid op de economische ontwikkeling.
- Miljoenennota
- De Miljoenennota is een algemene toelichting op de rijksbegroting en geeft een samenvatting van de belangrijkste plannen uit de departementale begrotingen en de financiële gevolgen daarvan. De Miljoenennota gaat ook in op de nationale en internationale economische situatie en geeft een toelichting op het beleid voor de gehele collectieve sector (Rijk, Sociale Zekerheid en Zorg).
- Ministerraad
- De Nederlandse ministerraad wordt gevormd door alle ministers en voorgezeten door de minister-president. Staatssecretarissen maken geen deel uit van de ministerraad, ze hebben alleen toegang als ze zijn uitgenodigd. In de ministerraad wordt overlegd over het algemeen regeringsbeleid. Besluiten worden bij een meerderheid genomen. De ministerraad vergadert iedere vrijdag in de Trêveszaal, op het ministerie van Algemene Zaken aan het Binnenhof.
N
- Najaarsnota
- De Najaarsnota is de laatste budgettaire nota die tijdens het begrotingsjaar naar de Tweede Kamer en de Eerste Kamer wordt gestuurd. Deze nota verschijnt uiterlijk op 1 december. In de Najaarsnota staat hoe het na de Miljoenennota verder is gegaan met de uitvoering van de begroting. Misschien zijn er financiële meevallers of tegenvallers geweest of is het beleid veranderd. Dit kan leiden tot wijzigingen in de begroting.
O
- Overheidsschuld
- De overheidsschuld van een land is de totale schuld (uitstaande leningen) van de overheid (de Rijksoverheid, de sociale fondsen en de decentrale overheden zoals gemeenten en provincies). De overheidsschuld is overigens hetzelfde als de EMU-schuld.
P
- Prinsjesdag
- Elke derde dinsdag van september is het Prinsjesdag, de feestelijke opening van het nieuwe werkjaar van de Staten-Generaal (de Eerste en Tweede Kamer). H.M. de Koningin rijdt op deze dag in de Gouden Koets naar het Binnenhof in Den Haag en leest in de Ridderzaal de Troonrede voor. In de Troonrede staan de belangrijkste plannen van de regering voor het komende jaar. Later op de dag overhandigt de minister van Financiën de Miljoenennota en de rijksbegroting aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Dit doet hij uit naam van de regering. In de Miljoenennota en de rijksbegroting geeft de regering aan hoeveel geld er voor de diverse plannen beschikbaar is en waar het geld voor de uitvoering van de plannen vandaan komt.
R
- Rijksbegroting
- Ieder jaar op Prinsjesdag biedt de minister van Financiën namens het kabinet de rijksbegroting en de Miljoenennota aan de Tweede Kamer aan. De rijksbegroting is het overzicht van de inkomsten en uitgaven voor het komende jaar van alle ministeries en bestaat uit deelbegrotingen van de afzonderlijke ministeries. Elke deelbegroting wordt in de vorm van een wetsvoorstel aan de Tweede en Eerste Kamer voorgelegd.
- Rijksjaarverslag
- De jaarverslagen van alle departementen samen vormen het rijksjaarverslag.
S
- Schuld of staatsschuld
- Als we het over de schuld van de overheid hebben, wordt nogal eens gesproken over de staatsschuld. Dit is niet helemaal correct. De staatsschuld is de schuld van het Rijk, terwijl de overheidsschuld meer omvat dan alleen de schuld van het Rijk. Sinds de start van de EMU wordt voor de overheidsschuld een definitie gebruikt die binnen de gehele EMU hetzelfde is: EMU-schuld. De EMU-schuld van een land is simpel gezegd de optelsom van de schulden van het Rijk, voor de Sociale Zekerheid, voor de Zorg en van de lagere overheden en wordt. aangeduid in een percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP): de zogenaamde EMU-schuldquote.
- Staatscourant
- De Staatscourant is een uitgave van de Nederlandse regering en bestaat al sinds 1814. In de Staatscourant worden onder andere alle wetten, Koninklijke Besluiten of ministeriële besluiten bekendgemaakt. Ook andere categorieën van publicaties en allerlei ambtelijke en particuliere advertenties en berichten worden in de Staatscourant opgenomen. Tegenwoordig verschijnt de Staatscourant alleen online.
- Startnota
- De Startnota is een toelichting op de financiële afspraken uit het Regeerakkoord van het kabinet Rutte-Verhagen.
- Staten-Generaal
- De Staten-Generaal (bestaande uit de Eerste en Tweede Kamer) vormen de volksvertegenwoordiging voor Nederland. De Staten-Generaal komen bij bijzondere gelegenheden in hun geheel bijeen. Deze Verenigde Vergadering wordt geleid door de voorzitter van de Eerste Kamer.
T
- Troonrede
- De Troonrede is een inhoudelijke uiteenzetting van de beleidsvoornemens van het kabinet voor het komende jaar. De Troonrede wordt op Prinsjesdag uitgesproken door de Koningin, uit naam van de regering. De leden van de Eerste en Tweede Kamer komen hiervoor in een Verenigde Vergadering bijeen in de Ridderzaal op het Binnenhof. Hierbij zijn tevens de leden van het kabinet en een aantal andere genodigden aanwezig.
- Tweede Kamer
- De Tweede Kamer der Staten-Generaal vormt samen met de Eerste Kamer de Staten-Generaal van het Koninkrijk der Nederlanden. De belangrijkste taken van de Tweede Kamer zijn medewetgeving en controle van de regering.
V
- Verantwoordingsbrief
- Met de Verantwoordingsbrief presenteert het kabinet de voortgang van de beloften uit het Beleidsprogramma transparant en meetbaar. Naast deze vooral financiële toelichting zijn de behaalde beleidsresultaten te vinden in de Verantwoordingsbrief die ook op Verantwoordingsdag aan de Tweede Kamer is aangeboden.
- Verantwoordingsdag
- Elk derde woensdag in mei is het Verantwoordingsdag. Op die dag legt het kabinet verantwoording af over de financiën en het gevoerde beleid van het afgelopen jaar. De minister van Financiën biedt op Verantwoordingsdag namens het kabinet het Financieel Jaarverslag van het Rijk (FJR) en de departementale jaarverslagen aan de Tweede Kamer aan.
- Verantwoordingsdebat
- Na het aanbieden van de verantwoordingsbrief, het FJR, de jaarverslagen, en de rapporten van de Algemene Rekenkamer aan de Tweede Kamer vindt het verantwoordingsdebat plaats. Hierbij zijn onder andere de minister-president en de minister van Financiën aanwezig.
- Voorjaarsnota
- De eerste budgettaire nota over de begrotingsuitvoering is de Voorjaarsnota. Deze verschijnt halverwege het lopende begrotingsjaar, uiterlijk op 1 juni. De Voorjaarsnota geeft weer hoe het staat met de lopende begroting. Per begroting worden voorstellen tot noodzakelijke wijzigingen in de uitgaven en/of inkomsten gedaan.
- Voorlopige Rekening
- De laatste budgettaire nota over de voorlopige realisatie van de begroting van het voorgaande jaar. De Voorlopige Rekening moet uiterlijk op 1 maart van het opvolgende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.
Deel deze pagina via: 
